ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧಗಳು: ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ದಾರಿಗಳು

ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ — ಏಷ್ಯಾದ ಎರಡು ಮಹಾರಾಷ್ಟ್ರಗಳು. ಇವುಗಳು ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಹಾಗೂ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಹೇರಿಟೇಜ್ ದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ವಿಶ್ವದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿವೆ. ಇವುಗಳ ಸಂಬಂಧಗಳು ದಶಕಗಳಿಂದ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ನಡುವೆ ಅಲುಗಾಡುತ್ತಿವೆ.

ಐತಿಹಾಸಿಕ ಹಿನ್ನೆಲೆ

ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾದ ನಡುವಿನ ಬಾಂಧವ್ಯವು ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದಿನಿಂದಲೇ ಆರಂಭವಾಗಿದೆ. ಬೌದ್ಧ ಧರ್ಮದ ಪ್ರಚಾರ, ವಾಣಿಜ್ಯ ಹಾದಿಗಳು (ಸಿಲ್ಕ್ ರೂಟ್), ಮತ್ತು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಿನಿಮಯವು ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳನ್ನು ಹತ್ತಿರ ಮಾಡಿತು. ಆದರೆ, 1962ರ ಗಡಿ ಯುದ್ಧದಿಂದ ನಂತರ ಇವರ ಸಂಬಂಧಗಳು ತೀವ್ರ ತೊಂದರೆಗೊಳಗಾದವು.

ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು

ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ–ಚೀನಾ ವ್ಯಾಪಾರವು ಬಹಳ ದೊಡ್ಡ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಚೀನಾ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಆಮದು ದೇಶ. ಎಲೆಕ್ಟ್ರಾನಿಕ್ಸ್, ಮೊಬೈಲ್, ಕೈಗಾರಿಕಾ ಉತ್ಪನ್ನಗಳು, ಸೌರ ಪ್ಯಾನೆಲ್‌ಗಳು ಮುಂತಾದವುಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಚೀನಾದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ.
ಆದರೆ, ವ್ಯಾಪಾರ ಸಮತೋಲನವು ಚೀನಾದ ಪರವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಿಂದ ಚೀನಾಕ್ಕೆ ಹೋಗುವ ರಫ್ತು ತೀರಾ ಕಡಿಮೆ. ಈ ಅಸಮತೋಲನವು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತಿದೆ.

ಗಡಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಮತ್ತು ಭದ್ರತೆ

ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧದ ಅತ್ಯಂತ ಸಂಕೀರ್ಣ ಭಾಗವೇ ಗಡಿ ವಿವಾದ. ಲಡಾಖ್, ಅರುಣಾಚಲ ಪ್ರದೇಶ, ಮತ್ತು ಡೋಕ್ಲಾಮ್ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಹಲವು ಬಾರಿ ಉದ್ವಿಗ್ನತೆ ಉಂಟಾಗಿದೆ. 2020ರಲ್ಲಿ ಗಲ್ವಾನ್ ಕಣಿವೆಯಲ್ಲಿ ನಡೆದ ಘರ್ಷಣೆ ಎರಡೂ ದೇಶಗಳ ನಡುವಿನ ನಂಬಿಕೆಗೆ ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ ನೀಡಿತು.
ಇದಾದ ನಂತರ ಭಾರತವು ಚೀನಾದ ಕೆಲವು ಆ್ಯಪ್‌ಗಳನ್ನು ನಿಷೇಧಿಸಿತು, ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲೂ ತಂಪಾದ ಗಾಳಿ ಬೀಸಿತು.

ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯ

ಚೀನಾ ತನ್ನ “ಬೇಲ್ಟ್ ಅಂಡ್ ರೋಡ್ ಇನಿಶಿಯೇಟಿವ್” ಮೂಲಕ ಏಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಆಫ್ರಿಕಾದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಪ್ರಭಾವ ವಿಸ್ತರಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇನ್ನು ಭಾರತವು “ಕ್ವಾಡ್” (Quad) ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಂದಿಗೆ — ಅಮೆರಿಕಾ, ಜಪಾನ್, ಆಸ್ಟ್ರೇಲಿಯಾ — ಸಹಕಾರ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡಿದೆ. ಇದು ಚೀನಾದಿಗೆ ತೀವ್ರ ತಲೆನೋವು.
ಸಮುದ್ರ ಭದ್ರತೆ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಮತ್ತು ಜಾಗತಿಕ ಸರಬರಾಜು ಸರಪಳಿಗಳ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ–ಚೀನಾ ನಡುವೆ ಸ್ಪರ್ಧೆ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರ ಎರಡೂ ಇದೆ.

ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳು

ಆರ್ಥಿಕ ಹಾಗೂ ಭದ್ರತಾ ವಿಚಾರಗಳ ಹೊರತಾಗಿಯೂ, ಜನ–ಜನ ಸಂಪರ್ಕದಲ್ಲಿ ಭಾರತ–ಚೀನಾ ನಡುವೆ ಇನ್ನೂ ಅವಕಾಶಗಳಿವೆ. ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಶಿಕ್ಷಣ, ಮತ್ತು ಕ್ರೀಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ ಸಾಧ್ಯ. ಆದರೆ ಗಡಿ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆ, ಇಂತಹ ವಿನಿಮಯಗಳು ಸೀಮಿತವಾಗಿವೆ.

ಮುಂದಿನ ದಾರಿ

ಭವಿಷ್ಯದಲ್ಲಿ ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧಗಳು ಹೇಗಿರುತ್ತವೆ ಎನ್ನುವುದು ಹಲವಾರು ಅಂಶಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ:

• ಗಡಿ ವಿವಾದ ಪರಿಹಾರ: ಶಾಂತಿಯುತ ಮಾತುಕತೆಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಈ ಸಮಸ್ಯೆ ಬಗೆಹರಿಯಬಹುದು.
• ಆರ್ಥಿಕ ಸಮತೋಲನ: ಭಾರತವು ತನ್ನ ಉತ್ಪಾದನಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಂಡು ಚೀನಾದ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕಾಗಿದೆ.
• ಜಾಗತಿಕ ಸಹಕಾರ: ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಮತ್ತು ಶಾಂತಿಯ ವಿಚಾರದಲ್ಲಿ ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಸಹಕರಿಸಿದರೆ ವಿಶ್ವ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರವಹಿಸಬಹುದು.

ಭಾರತ–ಚೀನಾ ಸಂಬಂಧಗಳು ಸಂಕೀರ್ಣವಾದರೂ ಅವು ಅವಶ್ಯಕವೂ ಹೌದು. ಸ್ಪರ್ಧೆಯ ಜೊತೆಗೆ ಸಹಕಾರವೂ ಅಗತ್ಯ. ಏಕೆಂದರೆ, ಏಷ್ಯಾದ ಭವಿಷ್ಯ ಬಹುತೇಕವಾಗಿ ಈ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಿರ್ಧಾರಗಳ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಭಾರತ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ಪರಸ್ಪರ ನಂಬಿಕೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡರೆ, ಏಷ್ಯಾದಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ, ವಿಶ್ವದ ಭವಿಷ್ಯವೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರಲು ಸಾಧ್ಯ.