ಭಾರತ – ರಷ್ಯಾ ಸಂಬಂಧಗಳು: ಇಂದಿನ ಪ್ರವೃತ್ತಿ ಮತ್ತು ಭವಿಷ್ಯದ ದಾರಿ

ಭಾರತ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಹಲವು ದಶಕಗಳ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಶೀತಯುದ್ಧದ ಕಾಲದಿಂದಲೇ ಈ ಇಬ್ಬರು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಪರಸ್ಪರ ವಿಶ್ವಾಸ, ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ ಮತ್ತು ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಒಡನಾಟವನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಂಡಿವೆ. ಇಂದಿಗೂ ಈ ಸ್ನೇಹವು ಭಾರತ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಮಹತ್ವದ ಸ್ಥಾನವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.

ಇತಿಹಾಸದ ಹಿನ್ನಲೆ

ಶೀತಯುದ್ಧದ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಸೋವಿಯತ್ ಯೂನಿಯನ್ ಭಾರತಕ್ಕೆ ನಂಬಿಕಸ್ಥ ಸಹಯೋಗಿ ಆಗಿತ್ತು. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ವಿಮೋಚನಾ ಸಮರ (1971) ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಸೋವಿಯತ್ ಬೆಂಬಲ ಭಾರತಕ್ಕೆ ನಿರ್ಣಾಯಕವಾಗಿತ್ತು. ಅಲ್ಲದೆ ಅಣುಶಕ್ತಿ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ ಮತ್ತು ತಾಂತ್ರಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ರಷ್ಯಾ ಭಾರತದ ಪ್ರಮುಖ ಪಾಲುದಾರನಾಗಿತ್ತು.

ರಕ್ಷಣಾ ಕ್ಷೇತ್ರ

ಇಂದಿಗೂ ಭಾರತದ ರಕ್ಷಣಾ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದಲ್ಲಿ ರಷ್ಯಾದ ಪಾತ್ರ ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಭಾರತದ ಸೈನಿಕ ಉಪಕರಣಗಳಲ್ಲಿ ಬಹುಪಾಲು ರಷ್ಯಾದಿಂದ ಬಂದಿದೆ. ಸು-30 ಎಂ.ಕೆ.ಐ. ಯುದ್ಧವಿಮಾನಗಳಿಂದ ಹಿಡಿದು ಟಿ-90 ಟ್ಯಾಂಕ್‌ಗಳವರೆಗೆ, ಎಸ್ಸು-400 ಕ್ಷಿಪಣಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಿಂದ ಹಿಡಿದು ಅಣುಜಲಾಂತರ್ಗಾಮಿ ಹಡಗುಗಳವರೆಗೆ ಅನೇಕ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳನ್ನು ಭಾರತ ರಷ್ಯಾದಿಂದ ಪಡೆದುಕೊಂಡಿದೆ. ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ‘ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ’ ಯೋಜನೆಯಡಿ ಭಾರತ-ರಷ್ಯಾ ಸಂಯುಕ್ತ ಉತ್ಪಾದನೆಗೂ ಆದ್ಯತೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.

ಇಂಧನ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಸಹಕಾರ

ಭಾರತವು ಜಗತ್ತಿನ ಎರಡನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ತೈಲ ಆಮದುದಾರ. ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ರಷ್ಯಾದ ಮೇಲೆ ನಿರ್ಬಂಧ ಹೇರಿದ ನಂತರ, ಭಾರತವು ರಷ್ಯಾದ ತೈಲವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಬೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಖರೀದಿಸುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಆರ್ಥಿಕವಾಗಿ ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿದ್ದು, ಇಂಧನ ಭದ್ರತೆಗಾಗಿ ಸಹಾಯಕವಾಗಿದೆ. ಗ್ಯಾಸ್, ಅಣುಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ಗಣಿ ಸಂಪತ್ತು ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಸಹಕಾರ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ.

ಜಾಗತಿಕ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಸಹಕಾರ

ಭಾರತ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ‘ಬ್ರಿಕ್ಸ್’ (BRICS), ‘ಶಾಂಘೈ ಸಹಕಾರ ಸಂಘಟನೆ’ (SCO) ಮುಂತಾದ ವೇದಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತಿರವಾಗಿ ಸಹಕರಿಸುತ್ತಿವೆ. ಈ ಸಂಘಟನೆಗಳ ಮೂಲಕ ಇಬ್ಬರೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು ಪಶ್ಚಿಮ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಪ್ರಭಾವಕ್ಕೆ ಬದಲಿ ಶಕ್ತಿ ಕೇಂದ್ರಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿವೆ.

ಸವಾಲುಗಳು

ಆದರೆ, ಇಂದಿನ ಜಾಗತಿಕ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ಸವಾಲುಗಳೂ ಇದ್ದವೆ. ಭಾರತವು ಅಮೆರಿಕಾ, ಯುರೋಪ್ ಮತ್ತು ಜಪಾನ್ ಮುಂತಾದ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳೊಡನೆ ಸಹ ಸಂಬಂಧ ಬೆಳೆಸುತ್ತಿದೆ. ಅದೇ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ರಷ್ಯಾ-ಚೀನಾ ಸ್ನೇಹ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಚಿಂತೆಯ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಗಡಿ ವಿವಾದ ಹೊಂದಿರುವ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಚೀನಾ ಬಲವಾದ ಬೆಂಬಲಿಗನಾದರೆ, ಅದು ಭಾರತದ ಪರರಾಷ್ಟ್ರ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗೆ ಅಡ್ಡಿ ಉಂಟುಮಾಡಬಹುದು.

ಭವಿಷ್ಯದ ದಾರಿ

ಭಾರತ ಮತ್ತು ರಷ್ಯಾ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವು ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಹ ಬಲವಾಗಿ ಮುಂದುವರಿಯುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ರಕ್ಷಣಾ, ಇಂಧನ, ಬಾಹ್ಯಾಕಾಶ, ಅಣುಶಕ್ತಿ ಮುಂತಾದ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಆಳವಾದ ಸಹಕಾರ ನಡೆಯಬಹುದು. ಆದರೆ, ಭಾರತವು ತನ್ನ ವಿದೇಶಾಂಗ ನೀತಿಯಲ್ಲಿ ಸಮತೋಲನವನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗಿದೆ – ಒಂದು ಕಡೆ ಅಮೆರಿಕಾ ಮತ್ತು ಪಾಶ್ಚಾತ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳು, ಇನ್ನೊಂದು ಕಡೆ ರಷ್ಯಾ ಮತ್ತು ಚೀನಾ ನಡುವಿನ ಜಾಗತಿಕ ಸಮೀಕರಣ.

ಸಮಾರೋಪ

ಭಾರತ-ರಷ್ಯಾ ಸಂಬಂಧವು ಕೇವಲ ವ್ಯಾಪಾರ ಅಥವಾ ರಕ್ಷಣಾ ಒಡಂಬಡಿಕೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ಇದು ದಶಕಗಳ ಕಾಲದ ನಂಬಿಕೆ, ಬಾಂಧವ್ಯ ಮತ್ತು ಸಹಕಾರದ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಜಾಗತಿಕ ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ಈ ಸ್ನೇಹವು ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ಸಹಾಯಕವಾಗಲಿದೆ.